Odyoloji, işitme bilimidir. İşitme bozukluklarının tanısında odyolojik muayenelerden yararlanılır. Odyoloji işitme kaybı olup olmadığını ve işitme sisteminin (örneğin orta kulak, iç kulak, işitsel sinir veya beyin) hangi bölümünün etkilendiğini hakkında bilgi sağlar.
Odyoloji, işitme, denge ve bunlarla ilişkili bozuklukların araştırıldığı bilim dalıdır. Odyoloji kelimesi iki kökten oluşur: “Odyo” ve “loji”, yani Türkçe karşılık olarak “ses” ve “mantık” ya da “bilim” kelimelerinin birleşimidir.
Özünde, odyoloji işitme bilimidir. Odyolojide işitme değerlendirilmesi yapılmasının yanı sıra kulağın bir diğer fonksiyonu olan denge sistemi de incelenmektedir.
Odyoloji, özellikle kulakta meydana gelen hastalıkların yanında işitme kaybı, baş dönmesi, kulak çınlaması (tinnitus), Meniere hastalığı, yaşlılığa bağlı işitme kaybı ve benzeri durumlarla ilgilenir ve bunların tedavi sürecine dahil olur. Odyolojinin ilgilendiği hastalıklar şunlardır:
Kulağın işitme ve denge fonksiyonlarının bozulduğu hastalıklarda odyolojiye başvurulur. En sık görülen belirtiler şunlardır:
Odyolojide yapılan testlerle kişinin sesleri duyma yeteneği ölçülür. Bu testler, işitme kaybını teşhis etmek, hastanın tedaviye ihtiyacı olup olmadığını belirlemek ve işitme kaybının nedenini saptamak için kullanılır.
Saf ses odyometrisi, klinikte en sık uygulanan ve en yararlı işitme testlerinden biridir. Bu testin amacı, özellikle iletişim için önemli frekanslarda işitme eşiklerini ve işitme duyarlılığını belirlemektir.
Test, saf ses adı verilen belirli frekanslarda ses kullanılarak yapılır. Her iki kulağın değişik frekanslardaki (ince ve kalın seslerdeki) duyabildiği en düşük ses şiddeti (duyma eşiği) belirlenir. Test, sesten yalıtılmış bir kabinde gerçekleştirilir.
Kulaklık aracılığıyla kulak yolundan ve kemikten değişik tonlarda sinyal sesleri gönderilir. Hasta sesleri duyduğunda elindeki sinyal düğmesine basar. İşitme eşikleri belirlendikten sonra bu eşikler odyogram üzerine işaretlenir. Her bir kulak ayrı ayrı hava yolu ve kemik yolu olmak üzere iki yoldan ölçülür.
Elde edilen ölçümlere bakarak işitme kaybının kulağın hangi bölümünden kaynaklandığı hakkında bilgi edinilir.
Timpanometri, dış ve orta kulaktaki basıncı ve esnekliği ölçen bir testtir. Bu testle orta kulak, kulak zarı ve kulak kemikçiklerin hareketliliği değerlendirilir.
Test sırasında dış kulak yoluna yerleştirilen bir prob ile kulak yolundaki hava basıncı değiştirilir ve bu değişime dış kulak yolu ile orta kulaktaki yapıların verdiği tepki grafiksel olarak kaydedilir. Böylece orta kulak fonksiyonları hakkında bilgi edinilir.
BERA, Auditory Brainstem Response (İşitsel Beyinsapı Cevabı) testinin kısaltmasıdır. Bu test, işitme sisteminin işitsel uyarana karşı verdiği cevabı ölçer ve özellikle yeni doğan ve çocuklarda işitme değerlendirilmesi için kullanılır.
Test sırasında başın belirli bölgelerine (sağ ve sol kulak arkası, alın, yanak, kulak memesi veya iki kaş ortası) elektrotlar yerleştirilir. Kulağa yerleştirilen bir prob ile ses iletilir ve elektrotlar sayesinde işitme sinirinden gelen cevaplar kaydedilir. Bu sayede hastanın işitme düzeyi ve beyin sapı düzeyindeki işitsel yollar hakkında bilgi edinilir.
Test, davranıştan bağımsız olarak yapılan objektif bir testtir. Erişkin ve uyumlu hastalarda uyanıkken de yapılabilir; bebeklerde ise test sırasında uyumaları gerekir.
İç kulakta bulunan koklea (salyangoz) işitmenin gerçekleştiği organdır. Kokleada yer alan dış tüylü hücreler, sağlıklı bir kulakta düşük şiddetli akustik sinyaller üretir. Bu sinyallere otoakustik emisyon denir.
Otoakustik Emisyon Testi, bu sinyallerin dış kulak kanalına yerleştirilen bir mikrofon aracılığıyla ölçülmesi esasına dayanır. Özellikle yeni doğan bebeklerde işitme taramasında önemli bir testtir.
Ölçüm, akustik uyaran varlığında veya yokluğunda yapılabilir ve şu şekilde sınıflandırılır:
Videonistagmografi (VNG), vestibüler (denge) sisteminin değerlendirilmesinde kullanılan bir testtir. Bu yöntem ile denge sisteminin parçaları olan iç kulak ve merkezi motor fonksiyonları test etmek mümkündür.
Testte esas olarak denge bozukluklarında ortaya çıkan göz hareketleri (nistagmus), kızılötesi gözlükler ile değerlendirilir. Görsel stimülasyon ve pozisyon değişiklikleri ile göz hareketleri kaydedilir. Böylece denge problemi sebebinin yeri tespit edilerek uygun tedavi planlanır.
Vestibüler Uyarılmış Kas Potansiyelleri (VEMP), denge testlerinden bir diğeridir ve denge sisteminin bütünlüğünü değerlendirmede kullanılır.
Test, periferik vestibüler yani denge sisteminin uç-organlarının uyarılmasıyla tetiklenen refleks cevaplarının kaydedilmesi ile gerçekleştirilir. Bu uç organlar boyun kası veya gözler olabilir.
VEMP testinin en önemli avantajı, otolit organlar, vestibüler sinir ve beyin sapı bozukluklarına spesifik olarak bilgi sağlayabilmesidir.
Odyoloji biriminde yapılan tanı ve testlerin ardından odyolog, kişinin rahatsızlığına bağlı olarak tedavi planını oluşturur. İşitme ile ilgili sorunlarda işitme cihazlarından yararlanılırken, iç kulak hasarına bağlı durumlarda işitme sinirine elektriksel uyarı gönderen tedaviler uygulanabilir. Odyoloji tedavi yöntemleri şunlardır:
Odyolog, tüm işitme kayıpları ve buna bağlı oluşan semptomların tedavisini uygular. Ayrıca denge rahatsızlıklarının tedavisinde de odyologların tecrübesi kullanılır.
Odyoloji, işitme ve denge bozukluklarının tanı, tedavi ve rehabilitasyonunu kapsayan bir bilim dalıdır. Odyometri ise, işitmeyi ölçme ve test etmek için odyolojinin kullandığı bir alt dalıdır.
