LENFÖDEM NEDİR?
Lenfödem en basit ifadeyle dokular arasında normalin üzerinde gelişen sıvı birikimidir.Lenf damar sisteminde ve lenf nodüllerinde doğuştan ya da sonradan oluşan bir hasar veya tıkanma sonucu dokular arasında su ve protein birikmesine denir.
Primer Lenfödem:Doğuştan lenf sisteminin bir bölümünde bozukluk vardır.(lenf nodları eksiktir yada hiç yoktur)
Sekonder Lenfödem:Lenf sistemi doğuştan sağlam olmasına rağmen daha sonrasında zarar görmüştür. (lenf akısını tıkayan kanserler, lenf düğümlerinin alındığı ameliyatlar, radyoterapi sonucu
NASIL OLUŞUR?
Primer (doğuştan gelen) lenfödem hayatimizin herhangi bir döneminde ortaya çıkabilir.
Bu çıkışı yaralanma, hamilelik, ergenliğe giriş, enfeksiyon gibi faktörler tetikleyebilir
Sekonder lenfödemde ödemin açığa çıkışı yaralanma, enfeksiyon gibi faktörlerle tetikleneceği gibi kişi uyması gereken bütün kurallara uymasına rağmen sebepsiz yere de açığa çıkabilir.
Lenf ödem hemen oluşmayabilir. Tetikleyici faktörlere bağlı olarak bazen ameliyatlardan / radyoterapiden hemen sonra bazen 5 yıl, bazen 10–20 yıl sonra ortaya çıkabilir.
Tetikleyici faktörler; Yaralanma, kası, darbe, haşere, ağır kaldırma, aşırı kullanım
BELİRTİLERİ NELERDİR?
>Ağırlık hissi
>Dolgunluk hissi
>Ağrı
>Duyu kaybı
>Fonksiyon bozukluğu
>Enfeksiyona yatkınlık
>Gerginlik
>Uyuşukluk
>Görünüm
TEDAVİ
Lenfödem kronik bir hastalıktır. Hastalık tamamen ortadan kaldırılamayabilir. Fakat yapılan tedavi ödemi büyük oranda indirilmekte ve bası giysisi ile bu iniş hali devam ettirilmektedir. Yine hasta eğitilerek ödemi tetikleyici faktörlerden uzak durması sağlanmakta bu şekilde ödemin yeniden oluşmasının önüne geçilmektedir.
Lenfödem tedavi edilmezse ilerleyici bir hastalıktır. Tedavi edilemeyen lenfödem ileri dönemlerde ödemin yanı sıra cilt değişiklikleri, yaralar, deriden dışarı sıvı sızması gibi çok daha ağır bir tabloya dönüşmektedir. Bu nedenle lenfödemin kontrol altına alınması çok önemli ve başarılı bir sonuçtur.
Lenfödem tedavisinde günümüzdeki en geçerli yöntem manuel lenf drenajı/kompleks dekonjestif fizyoterapidir.
>KOMPLEX DEKONJESTİF FİYOTERAPİ (LENF ÖDEM FİZYOTERAPİSİ)
>Manuel Lenf Drenajı (MLD):Drenaj yolları takip edilerek el ile yapılan boşaltım işlemidir. Fazla sıvının hasta lenf damarlarından sağlam lenf damarlarına doğru akışı ve kan dolaşımına tekrar geri dönüşü sağlanır
>Cilt Bakımı:Lenfödemli hastalarda zamanla meydana gelen cilt değişikliklerini önlemek ve tedavi etmek için yapılan özel cilt bakımıdır.
Kompresyon (Basınç) Uygulaması:MLD ile gönderilen sıvının geri dönüşünü engellemek ve fazla olan sıvının sağlıklı lenf damarları tarafından emilimini artırmak amacı ile yapılan basınç uygulamasıdır.
Basınç ödemin indirilmeye çalışıldığı dönemde özel materyallerle ve özel teknikle uygulanan bandaj ile sağlanır .Ödemin indiği ve bu halin devamın sağlanmaya çalışıldığı evrede ise hastadan alınan ölçülere göre örülen bası giysisi ile uygulanır
Egzersiz:Kompresyon içinde yapılan ve lenfödemli hastalara özgü boşaltıcı egzersizlerden oluşan bölümdür.
>EGZERSİZ
>Lenfödem tedavisinde egzersizin rolü büyüktür. Lenfatik sıvının akış hızı, iskelet kasları tarafından sağlanan aralıklı dış basınca bağlıdır. Bu nedenle sıvı drenajına yardım etmek için kas aktivitesi de gereklidir. Egzersizler bandaj veya çorap kullanımı eşliğinde yapılmalıdır. Dirençli egzersizlerden ve ağırlık egzersizlerinden kaçınılmalıdır. Egzersiz programı hastaya özel olarak tedaviyi yürüten lenfödem fizyoterapisti tarafından hazırlanmalıdır.
>7-DİKAT EDİLMESİ GEREKEN DURUMLAR!
* Cilt bakımı son derece önemlidir. Cilt temiz tutulmalı ve iyice kurulanmalı, kimyasal maddeler içermeyen nemlendiriciler kullanılmalıdır.
* Kesik, kedi-köpek tırmalaması, darbeler enfeksiyona ve lenf yollarının hasarına yol açacağından kaçınılması gereken durumlardır.
* Lenfödemli hastalar sıcak su, kaplıca suyu, güneşlenmekten uzak durmaya, aksine ödemli kolu soğuk tutmaya özen göstermelidirler
* Tekrarlanan, yorucu hareketlerden kaçınılmalıdır.
* Aşırı kilo, dengesiz beslenme, yetersiz veya aşırı egzersiz, uzvun aşırı ısıya maruz kalması, yolculuk, ağır şeyler taşıma etkilenen kol ya da bacağın sıkılması (örn: tansiyon ölçülmesi, sıkı saat, sıkı kıyafetler) lenfödemi tetikler ve arttırır.
* Etkilenmiş kola manikür ve enjeksiyon yaptırılmamalıdır
* Tırnakları keserken deriyi kesmemeye dikkat edilmelidir
* Jilet kullanılmamalı, istenmeyen tüyler traş makinesi yardımıyla alınmalıdır
* Mutfakta veya bahçede iş yaparken kesiklerden korunmak için mutlaka eldiven giyilmelidir
* Güneş yanığından kaçınılmalıdır.
* En ideal sporlar yüzme ve yürüyüştür.
* Sutyen, çamaşır, diğer giysiler ve takılar sıkı olmamalıdır. Bu giysilerin ciltte oluşturduğu kızarıklıklar lenf dolaşımının engellendiği anlamına gelmektedir.
* Etkilenmiş koldan tansiyon ölçülmemelidir.
* Uçak yolculuğu sırasında kol çorabı ve kompresyon bandajı mutlaka kullanılmalıdır.
* Aşırı tuz kullanılmamalı, bol su içilmelidir.
>* Tedavi ile normal veya normale yakın hale gelen uzvun takibi ve bakımı devam etmelidir; aksi takdirde lenfödem tekrarlayabilir.